വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ നല്ല മനോഹരമായ മങ്ങിയ വെട്ടമുള്ള റസ്റ്റോറന്റുകളിൽ വിശപ്പടക്കാൻ കയറുന്ന ആളുകൾ; ഫുഡ് ഓർഡർ ചെയ്ത് സമാധാനമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ കണ്ണ് നേരെ പായുന്നത് മേശപ്പുറത്തെ ആ 'വെള്ളക്കുപ്പി'യിലേക്ക്; പിന്നെ അത് തുറക്കണോ വേണ്ടേ എന്ന കൺഫ്യൂഷൻ; പക്ഷെ അതിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് കൊടുംചതി?; സൂക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ പണി ഉറപ്പ്

ഡൽഹി: വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ മനോഹരമായ മങ്ങിയ വെളിച്ചമുള്ള റസ്റ്റോറന്റുകളിൽ കുടുംബത്തോടൊപ്പമോ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പമോ സമയം ചെലവഴിക്കാൻ എത്തുന്നവർ ഇന്ന് നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികളിലൊന്ന് മേശപ്പുറത്തെ ആ 'വെള്ളക്കുപ്പി'യാണ്. വിശപ്പടക്കാൻ ഭക്ഷണം ഓർഡർ ചെയ്ത് സമാധാനമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും നമ്മുടെ കണ്ണ് പായുന്നത് മുന്നിലിരിക്കുന്ന വെള്ളക്കുപ്പിയിലേക്കാണ്. എന്നാൽ ഇത് തുറക്കണോ വേണ്ടേ എന്ന കൺഫ്യൂഷൻ പലരിലും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഈ സന്ദേഹത്തിന് പിന്നിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക ചതിക്കുഴിയാണെന്ന് പലരും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

പലപ്പോഴും നമ്മൾ ആവശ്യപ്പെടാതെ തന്നെ വെയ്റ്റർമാർ ആ കുപ്പി തുറന്നു ഗ്ലാസുകളിലേക്ക് വെള്ളം പകരുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ, ഈ ഒരു ലളിതമായ പ്രവൃത്തിക്ക് പിന്നിൽ ഉപഭോക്താക്കളുടെ മനഃശാസ്ത്രത്തെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന വലിയൊരു ബിസിനസ്സ് തന്ത്രമുണ്ടെന്ന് എത്രപേർക്കറിയാം?

മുംബൈ ആസ്ഥാനമായുള്ള സംരംഭകൻ ചാണക്യ ഷാ മാർച്ച് 26-ന് തന്റെ X (ട്വിറ്റർ) ഹാൻഡിലിലൂടെ പങ്കുവെച്ച കുറിപ്പാണ് ഇപ്പോൾ ഇത്തരമൊരു ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിമരുന്നിട്ടിരിക്കുന്നത്. റസ്റ്റോറന്റുകളിൽ പോകുമ്പോൾ ഉപഭോക്താക്കൾ നേരിടുന്ന ഈ 'ജലചൂഷണത്തെ' കുറിച്ച് അദ്ദേഹം കൃത്യമായ നിരീക്ഷണങ്ങളാണ് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്.

മുൻകാലങ്ങളിൽ റസ്റ്റോറന്റുകളിൽ പോകുമ്പോൾ സാധാരണ മിനറൽ വാട്ടർ കുപ്പികളായിരുന്നു മേശപ്പുറത്ത് കണ്ടിരുന്നത്. പരമാവധി 15 അല്ലെങ്കിൽ 20 രൂപയായിരുന്നു ഇതിന് ഈടാക്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇന്ന് കാലം മാറി. 60 രൂപ മുതൽ മുകളിലോട്ട് വിലയുള്ള കുപ്പികളോ അല്ലെങ്കിൽ 'വേദിക', 'ഹിമാലയൻ' തുടങ്ങിയ പ്രീമിയം ബ്രാൻഡുകളോ ആണ് ഇന്ന് മിക്കവാറും ഡിഫോൾട്ടായി നമ്മുടെ മേശപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നത്.

"നിങ്ങൾക്ക് സാധാരണ വെള്ളം വേണോ അതോ കുപ്പി വെള്ളം വേണോ?" എന്ന് ചോദിക്കുന്നതിന് പകരം, നേരിട്ട് ഈ പ്രീമിയം കുപ്പികൾ മേശപ്പുറത്ത് വെക്കുന്നതിലൂടെ റസ്റ്റോറന്റുകൾ ഉപഭോക്താവിന്റെ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അവകാശത്തെയാണ് കവരുന്നത്. ഒരു സാധനം കൺമുന്നിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ അത് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമായ ഒരു കാര്യമായി ആളുകൾക്ക് തോന്നും. ഇതിനെയാണ് 'ഡിഫോൾട്ട് ഓപ്ഷൻ' എന്ന് ബിസിനസ്സ് ലോകത്ത് വിളിക്കുന്നത്.

എന്തുകൊണ്ടാണ് പലരും ഈ വെള്ളക്കുപ്പികൾ വേണ്ടെന്ന് വെക്കാത്തത്? ഇതിന് പിന്നിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് കാരണങ്ങളാണുള്ളത്. നല്ലൊരു റസ്റ്റോറന്റിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ കുറഞ്ഞ വിലയുള്ള ഓപ്ഷനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കാനോ അല്ലെങ്കിൽ മേശപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന കുപ്പി മാറ്റാൻ പറയാനോ പലർക്കും ഒരുതരം ജാള്യത തോന്നും. ചുറ്റുമുള്ളവർ എന്ത് വിചാരിക്കും എന്ന ചിന്ത പലപ്പോഴും ഉപഭോക്താക്കളെ ഈ ചൂഷണത്തിന് വഴങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

ഒരു ചോദ്യമായി ഇത് മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ആളുകൾക്ക് ഇതിലെ സാമ്പത്തിക വശം ചിന്തിക്കാൻ സമയം ലഭിക്കുന്നത്. എന്നാൽ കുപ്പി നേരിട്ട് മേശപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദാഹം തോന്നുമ്പോൾ ആളുകൾ ആലോചിക്കാതെ തന്നെ അത് തുറന്നുപയോഗിക്കുന്നു. ചാണക്യ ഷായുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, റസ്റ്റോറന്റുകൾ ഉപഭോക്താവിനോട് ഓപ്ഷനുകൾ ചോദിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക മാറ്റത്തിന് വഴിതെളിക്കും. എന്നാൽ ബോധപൂർവ്വം തന്നെ റസ്റ്റോറന്റുകൾ ഈ ചോദ്യം ഒഴിവാക്കി വൻ ലാഭം കൊയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

ഈ പോസ്റ്റ് വൈറലായതോടെ വലിയ രീതിയിലുള്ള പ്രതികരണങ്ങളാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ഇതിനെ അനുകൂലിച്ചും പ്രതികൂലിച്ചും ആളുകൾ രംഗത്തെത്തിയിട്ടുണ്ട്. "ഇതൊരു വലിയ കൊള്ളയാണ്. പലപ്പോഴും സാധാരണ വെള്ളം ലഭ്യമാണോ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ മാത്രമേ അവർ നൽകാറുള്ളൂ. അല്ലാത്തപക്ഷം ഉയർന്ന തുകയുള്ള കുപ്പികൾ ബില്ലിൽ ഉൾപ്പെടും." എന്ന് പലരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഒരാൾ പങ്കുവെച്ച രസകരമായ കാര്യം ഇതാണ്: "ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നത് മിനറൽ വാട്ടർ ഉപയോഗിച്ചാണോ എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കാറുണ്ട്. അല്ല എന്ന മറുപടി കിട്ടുമ്പോൾ എനിക്ക് കുടിക്കാൻ സാധാരണ വെള്ളം മതിയെന്ന് ഞാൻ ധൈര്യപൂർവ്വം പറയും."

ഇതൊരു ബിസിനസ്സ് തന്ത്രം മാത്രമാണെന്നും, ആരും നിർബന്ധിച്ച് വെള്ളം കുടിപ്പിക്കുന്നില്ലെന്നും ഇവർ വാദിക്കുന്നു. ഉപഭോക്താവിന് വിവരം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് വേണ്ടെന്ന് പറയാവുന്നതേയുള്ളൂ എന്നും ഇവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഒരു ഉപഭോക്താവ് എന്ന നിലയിൽ ചില കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ ഇത്തരം അനാവശ്യ ചിലവുകൾ നമുക്ക് ഒഴിവാക്കാം. മേശപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്ന കുപ്പി പ്രീമിയം ബ്രാൻഡ് ആണെന്ന് കണ്ടാൽ സാധാരണ കുടിവെള്ളം ലഭ്യമാണോ എന്ന് ചോദിക്കുക. നിയമപ്രകാരം റസ്റ്റോറന്റുകൾ ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളം സൗജന്യമായി നൽകാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണ്.

കുപ്പി തുറക്കുന്നതിന് മുൻപ് അതിന്റെ എം.ആർ.പി പരിശോധിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. പലപ്പോഴും മെനു കാർഡിലെ വിലയും കുപ്പിയിലെ വിലയും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകാം. വെയ്റ്റർമാർ കുപ്പി തുറക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ വേണ്ടെങ്കിൽ അത് തടയുക.

ലക്ഷ്യബോധത്തോടെയുള്ള ഇത്തരം ചെറിയ ഇടപെടലുകൾ വലിയ സാമ്പത്തിക ലാഭം നൽകുമെന്ന് മാത്രമല്ല, റസ്റ്റോറന്റുകളുടെ ഇത്തരം ഏകപക്ഷീയമായ നീക്കങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനും സഹായിക്കും. അടുത്ത തവണ നിങ്ങൾ ഒരു റസ്റ്റോറന്റിൽ കയറുമ്പോൾ ഓർക്കുക, ആ തിളങ്ങുന്ന വെള്ളക്കുപ്പി ഒരുപക്ഷേ നിങ്ങളുടെ പോക്കറ്റ് ചോർത്താനുള്ള മനോഹരമായ ഒരു കെണിയായിരിക്കാം.