അന്ധകാരത്തെ മറച്ച് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം പരത്താൻ മഹാശിവരാത്രി; സമുദ്രമഥനത്തിന്റെ ഐതിഹ്യം മുതൽ യോഗാത്മക രഹസ്യങ്ങൾ വരെ; ഭക്തലക്ഷങ്ങൾ വ്രതശുദ്ധിയോടെ ഉറക്കമൊഴിയുമ്പോൾ പ്രപഞ്ചം ശിവമയമാകും; അറിയാം ഈ പുണ്യരാവിന്റെ ആരും പറയാത്ത വിശേഷങ്ങൾ

ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിലും ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിലും അതിപ്രധാനമായ സ്ഥാനമുള്ള ഒന്നാണ് മഹാശിവരാത്രി. മാഘമാസത്തിലെ കറുത്ത പക്ഷ ചതുർദശി തിഥിയിലാണ് ശിവരാത്രി ആഘോഷിക്കുന്നത്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർക്ക് ഈ ദിനം കേവലം ഒരു ആചാരമല്ല, മറിച്ച് ആത്മീയമായ ഉണർവിന്റേയും ആത്മശുദ്ധീകരണത്തിന്റേയും പുണ്യനിമിഷമാണ്.

ഐതിഹ്യങ്ങളിലെ ശിവരാത്രി

മഹാശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം പാർവതീ-പരമേശ്വരന്മാരുടെ വിവാഹം നടന്ന ദിനമാണിതെന്നതാണ്. പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ഒന്നുചേരുന്ന ഈ മുഹൂർത്തം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ പ്രതീകമായി കാണുന്നു.

മറ്റൊരു പ്രധാന ഐതിഹ്യം 'സമുദ്രമഥന'വുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പാലാഴി മഥനം ചെയ്തപ്പോൾ ഉയർന്നു വന്ന മാരകമായ കാളകൂട വിഷത്തിൽ നിന്ന് പ്രപഞ്ചത്തെ രക്ഷിക്കാൻ ഭഗവൻ ശിവൻ അത് പാനം ചെയ്തു. വിഷം താഴേക്ക് ഇറങ്ങാതിരിക്കാൻ ദേവി പാർവതി ഭഗവാന്റെ തൊണ്ടയിൽ അമർത്തിപ്പിടിക്കുകയും, ഭഗവാൻ ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രാവിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഭക്തർ ശിവരാത്രി ആഘോഷിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. കൂടാതെ, ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും മുന്നിൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ അനന്തമായ ജ്യോതിർലിംഗമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതും ഇതേ ദിവസമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

ആത്മീയ പ്രസക്തി

'ശിവരാത്രി' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം 'ശിവന്റെ രാത്രി' എന്നാണ്. രാത്രി എന്നത് അന്ധകാരത്തിന്റെയും അജ്ഞതയുടേയും പ്രതീകമാണ്. ശിവൻ എന്നാൽ മംഗളകാരിയും ജ്ഞാനവുമാണ്. മനുഷ്യരിലെ കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം തുടങ്ങിയ തമോഗുണങ്ങളെ അകറ്റി ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറയ്ക്കുക എന്നതാണ് ഈ ആഘോഷത്തിന്റെ ആത്മീയ ലക്ഷ്യം. സാധാരണ ഗതിയിൽ രാത്രി ഉറങ്ങാനുള്ളതാണ്. എന്നാൽ ശിവരാത്രിയിൽ ഭക്തർ ഉറക്കമൊഴിക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ ജാഗ്രതയെയും ബോധത്തെയും ഉണർത്തുന്നതിനാണ്.

വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളും കേരളീയ രീതികളും

കേരളത്തിൽ ശിവരാത്രി ആഘോഷങ്ങൾക്ക് സവിശേഷമായ രീതികളുണ്ട്. 'ബലിതർപ്പണം' ആണ് കേരളത്തിലെ ശിവരാത്രിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത. ആലുവ മണപ്പുറം പോലുള്ള ഇടങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് പിതൃപുണ്യത്തിനായി ഈ ദിവസം എത്തിച്ചേരുന്നത്.

ഉപവാസം: പൂർണ്ണമായ ഉപവാസമോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരിക്കൽ ഊണോ (ഒരു നേരം മാത്രം ഭക്ഷണം) കഴിച്ചാണ് ഭക്തർ വ്രതമെടുക്കുന്നത്. ഇത് ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ശുദ്ധീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.

ജാഗരണം: 'രാത്രി ജാഗരണം' അഥവാ ഉറക്കമൊഴിക്കലാണ് പ്രധാന ചടങ്ങ്. രാത്രി മുഴുവൻ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭജന പാടിയും 'ഓം നമശ്ശിവായ' മന്ത്രം ജപിച്ചും ഭക്തർ ചിലവഴിക്കുന്നു.

അഭിഷേകം: ശിവലിംഗത്തിൽ പാൽ, തൈര്, തേൻ, നെയ്യ്, പനിനീർ തുടങ്ങിയവ കൊണ്ട് നടത്തുന്ന ധാരയും അഭിഷേകവും ഈ ദിവസത്തെ പ്രധാന വഴിപാടാണ്.

ബില്വാർച്ചന: കൂവളത്തില (ബില്വപത്രം) ശിവന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. "ത്രിദളം ത്രിഗുണാകാരം ത്രിനേത്രം ച ത്രിയായുധം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന കൂവളത്തില കൊണ്ട് ശിവലിംഗത്തിൽ അർച്ചന നടത്തുന്നത് പുണ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു.

യോഗാത്മക വശം

യോഗ ശാസ്ത്രമനുസരിച്ച്, മഹാശിവരാത്രി ദിവസം ഭൂമിയുടെ ഉത്തരാർദ്ധഗോളത്തിൽ ഗ്രഹനിലകൾ സവിശേഷമായ രീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സമയത്ത് മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഊർജ്ജം സ്വാഭാവികമായും മുകളിലേക്ക് പ്രവഹിക്കുന്നു (Spiritual upsurge). ഈ ഊർജ്ജപ്രവാഹം പ്രയോജനപ്പെടുത്താനാണ് അന്നേദിവസം നട്ടെല്ല് നിവർത്തി ഉറക്കമൊഴിച്ചിരിക്കണമെന്ന് പറയുന്നത്. ഇത് ധ്യാനത്തിനും ആത്മീയ ഉന്നതിക്കും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.

സന്ദേശം

അധർമ്മത്തിന് മേൽ ധർമ്മവും അജ്ഞതയ്ക്ക് മേൽ ജ്ഞാനവും വിജയം നേടുന്നതിന്റെ ആഘോഷമാണ് ശിവരാത്രി. കോപത്തെയും അഹങ്കാരത്തെയും ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ച്, ശാന്തിയും കാരുണ്യവും ഹൃദയത്തിൽ നിറയ്ക്കാനാണ് ഈ ദിനം നമ്മോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. നാം ഓരോരുത്തരിലുമുള്ള 'ശിവത്വം' അഥവാ ചൈതന്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ഒരു അവസരം കൂടിയാണിത്.

മഹാശിവരാത്രി കേവലം ഒരു മതപരമായ ചടങ്ങല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയോടും പരമാത്മാവിനോടും താദാത്മ്യം പ്രാപിക്കാനുള്ള ഒരു യാത്രയാണ്. ഈ രാത്രിയിൽ ചൊല്ലുന്ന ഓരോ 'നമശ്ശിവായ' മന്ത്രവും ഭക്തന്റെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞതയെ ദഹിപ്പിക്കുകയും പുതിയൊരു ഉണർവ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.