ഇറാനില് അച്ഛന്-മകന് പിന്തുടര്ച്ചാവകാശം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; ഖമേനിയുടെ മൊജ്തബ ഒരു ഉന്നത പുരോഹിതനല്ല; ഭരണകൂടത്തില് ഔദ്യോഗിക പങ്കില്ലെന്നതും മറ്റൊരു തടസ്സം; നാല് പതിറ്റാണ്ടോളം ഉരുക്കുമുഷ്ടി ഉപയോഗിച്ച് ഭരിച്ച ഖമേനിക്ക് ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട അവകാശി ഇല്ല; എല്ലാ കണ്ണും 88 അംഗ സമിതിയില്; ഖമേനിയുടെ മകനോ മതനേതാവോ? അമേരിക്കയും ചാര കണ്ണുമായി സജീവം; ഇറാനെ ഇനി ആരു നയിക്കും?
ടെല് അവീവ്: അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും സംയുക്തമായി നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തില് ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുല്ല അലി ഖമേനി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അടുത്ത അമരക്കാരന് ആരെന്ന ചോദ്യം ലോകരാജ്യങ്ങള്ക്കിടയില് ചര്ച്ചയാകുന്നു. ഖമേനിയുടെ അന്ത്യം ഇറാന് ജനതയ്ക്ക് തങ്ങളുടെ രാജ്യം തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ അവസരമാണെന്നാണ് യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാള്ഡ് ട്രംപ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഖമേനിയെ 'ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദുഷ്ടരായ മനുഷ്യരില് ഒരാള്' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച ട്രംപ്, അമേരിക്കയുടെ അത്യാധുനിക ട്രാക്കിംഗ് സംവിധാനങ്ങളില് നിന്നും ഇന്റലിജന്സില് നിന്നും ഒളിച്ചുനില്ക്കാന് ഈ പുരോഹിതന് സാധിച്ചില്ലെന്നും പരിഹസിച്ചു. 1989 മുതല് ഇറാന്റെ സര്വ്വാധിപതിയായിരുന്ന ഖമേനിയുടെ വിയോഗം ടെഹ്റാനിലെ ഭരണകൂടത്തെ വലിയൊരു പ്രതിസന്ധിയിലേക്കാണ് തള്ളിവിട്ടിരിക്കുന്നത്.
ഇറാന്റെ ഭരണഘടനയനുസരിച്ച്, 88 അംഗ വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയാണ് പരമോന്നത നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതും മേല്നോട്ടം വഹിക്കുന്നതും. എന്നാല് ഗാര്ഡിയന് കൗണ്സില് കര്ശനമായി നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഈ സമിതിയിലേക്ക് ഖമേനിയുടെ വിശ്വസ്തര് മാത്രമാണ് എന്നും എത്തിയിട്ടുള്ളത്. പിന്തുടര്ച്ചാ ചര്ച്ചകള് അതീവ രഹസ്യമായാണ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആന്തരിക വൃത്തങ്ങളില് നടന്നിരുന്നത്. പ്രമുഖ മതനേതാവായ ആയത്തുല്ല അലിറേസ അറഫിയും ഖമേനിയുടെ മകന് മൊജ്തബാ ഖമേനിയുമാണ് പിന്ഗാമികളായി ഉയര്ന്നു കേള്ക്കുന്ന പ്രധാന പേരുകള്. യുഎസ് ആസ്ഥാനമായുള്ള കൗണ്സില് ഓണ് ഫോറിന് റിലേഷന്സും ഈ പേരുകള് ശരിവെക്കുന്നുണ്ട്.
അതേസമയം, യുദ്ധത്തില് ഇറാന് സൈനികമായി പരാജയപ്പെട്ടാല് ഈ പിന്ഗാമി ചര്ച്ചകളെല്ലാം അപ്രസക്തമാകാനാണ് സാധ്യത. പുരോഹിത ഭരണത്തിനെതിരെ രാജ്യത്തിനകത്ത് ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം ശക്തമാകുകയും അമേരിക്കയുടെ പിന്തുണയോടെ പുതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം വരികയും ചെയ്താല് ഇറാന്റെ ചരിത്രം തന്നെ മാറ്റിമറിക്കപ്പെടും. ഖമേനിയുടെ വധത്തോടെ തകര്ന്നടിഞ്ഞ ഇറാന്റെ ആത്മവീര്യം വീണ്ടെടുക്കാന് ആര്ക്കെങ്കിലും സാധിക്കുമോ അതോ പശ്ചിമേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സൈനിക ശക്തി ചിന്നിച്ചിതറുമോ എന്നതാണ് ഇനി കണ്ടറിയേണ്ടത്.
നാല് പതിറ്റാണ്ടോളം ഉരുക്കുമുഷ്ടി ഉപയോഗിച്ച് ഭരിച്ച ഖമേനിക്ക് ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട അവകാശി ഇല്ല. പകരം, അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെര്ട്ട്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന 88 മുതിര്ന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു സമിതിയാണ് അടുത്ത നേതാവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. 1979-ല് ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം, മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകള്ക്ക് മുമ്പ് ആയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖൊമേനിയുടെ മരണശേഷം ഖമേനിയെ തിടുക്കത്തില് തിരഞ്ഞെടുത്തതിനുശേഷം, പുരോഹിത സമിതി ഒരിക്കല് മാത്രം നിര്വഹിച്ച ഒരു ദൗത്യമാണിത്.
ഖമേനിയുടെ പകരക്കാരനെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് സാധ്യമായ സ്ഥാനാര്ത്ഥികളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് അസംബ്ലി അംഗങ്ങള് ഉടന് തന്നെ യോഗം ചേരുമെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. പുതിയ നേതാവ് പുരുഷനായിരിക്കണം, രാഷ്ട്രീയ കഴിവും ധാര്മ്മിക അധികാരവും ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനോടുള്ള വിശ്വസ്തതയും ഉള്ള ഒരു പുരോഹിതനായിരിക്കണം എന്നൊക്കെയാണ് വ്യവസ്ഥയുള്ളത്. ഖമേനിയുടെ രണ്ടാമത്തെ മകനായ മൊജ്തബയ്ക്ക് പിന്നില് കാര്യമായ സ്വാധീനമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ശക്തമായ സൈനിക വിഭാഗമായ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാര്ഡ് കോര്പ്സുമായും അതിന്റെ ബാസിജ് വളണ്ടിയര് അര്ദ്ധസൈനിക സേനയുമായും ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ട്.
എന്നാല് ഇറാനില് അച്ഛന്-മകന് പിന്തുടര്ച്ചാവകാശം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് പ്രശ്നം. മൊജ്തബ ഒരു ഉന്നത പുരോഹിതനല്ലെന്നും ഭരണകൂടത്തില് അദ്ദേഹത്തിന് ഔദ്യോഗിക പങ്കില്ലെന്നും ഉള്ളതാണ് മറ്റൊരു തടസ്സം. 2019 ല് യുഎസ് ഇയാള്ക്ക് ഉപരോധം ഏര്പ്പെടുത്തി. അലിറേസ അറഫിയാണ് അടുത്ത സാധ്യതയുള്ള നേതാവ്. അത്ര അറിയപ്പെടാത്ത വ്യക്തിയായ അറഫി, സര്ക്കാര് സ്ഥാപനങ്ങളില് മികച്ച പ്രവര്ത്തന പരിചയമുള്ള, ഖമേനിയുടെ വിശ്വസ്തനും കൂടിയായിരുന്നു. നിലവില് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അസംബ്ലിയുടെ ഡെപ്യൂട്ടി ചെയര്മാനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന അദ്ദേഹം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സ്ഥാനാര്ത്ഥികളെയും പാര്ലമെന്റ് പാസാക്കിയ നിയമങ്ങളെയും പരിശോധിക്കുന്ന ശക്തമായ ഗാര്ഡിയന് കൗണ്സിലിലെ അംഗവുമാണ്. അറഫി സാങ്കേതിക വിദഗ്ദ്ധനും അറബിയിലും ഇംഗ്ലീഷിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വ്യക്തിയുമാണ്. അടുത്ത വ്യക്തി മുഹമ്മദ് മെഹ്ദി മിര്ബാഗേരിയാണ്. മിര്ബാഗേരി ഒരു കടുത്ത പുരോഹിതനും വിദഗ്ദ്ധരുടെ അസംബ്ലിയിലെ അംഗവുമാണ്. ഏറ്റവും യാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗത്തെയാണ് അദ്ദേഹം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. സാധ്യതാ പട്ടികയിലുള്ള അടുത്ത വ്യക്തി ഹസന് ഖൊമേനിയാണ്.
ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്ഥാപകനായ ആയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖൊമേനിയുടെ ചെറുമകനാണ് ഇദ്ദേഹം. ഖൊമേനി ശവകുടീരത്തിന്റെ സൂക്ഷിപ്പുകാരനായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. പക്ഷേ പൊതു പദവികള് വഹിച്ചിട്ടില്ല. കൂടാതെ രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിലോ ഭരണവര്ഗത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ സ്വാധീനമില്ല. അത്ര കടുത്ത നിലപാടുള്ള ആളല്ലെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നതിനാല് 2016 ല് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അസംബ്ലിയിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതില് നിന്ന് ഹസനെ വിലക്കിയിരുന്നു.
പട്ടികയിലെ അടുത്ത വ്യക്തി ഹാഷെം ഹൊസൈനി ബുഷെഹ്രിയാണ്. അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെര്ട്സുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഒരു മുതിര്ന്ന പുരോഹിതനാണ് ബുഷെഹ്രി. ഖമേനിയുമായി അദ്ദേഹത്തിന് അടുപ്പമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു എന്നാല് അദ്ദേഹത്തിന് കാര്യമായ സ്വാധീനമില്ല എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കൂടാതെ ഐആര്ജിസിയുമായി ശക്തമായ ബന്ധമില്ല എന്നും സൂചനയുണ്ട്.