മുംബൈ: മഹാരാഷ്ട്ര ഉപമുഖ്യമന്ത്രി അജിത് പവാർ ബാരാമതിയിൽ വിമാനാപകടത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്ന വാർത്തകൾക്ക് പിന്നാലെ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഗൂഢാലോചന സിദ്ധാന്തങ്ങളും (Conspiracy theories) സജീവമാകുന്നു. അപകടം നടക്കുന്നതിന് 21 മണിക്കൂർ മുൻപേ വിക്കിപീഡിയ ഇത് എഡിറ്റ് ചെയ്തു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന സ്ക്രീൻഷോട്ടുകളാണ് പ്രധാനമായും പ്രചരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഈ വാദങ്ങളിൽ യാതൊരു ശാസ്ത്രീയ അടിസ്ഥാനവുമില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത. വിക്കിപീഡിയയുടെ ഏകീകൃത ആഗോള സമയമേഖലയായ യൂണിവേഴ്സൽ ടൈം കോഓർഡിനേറ്റഡ് (UTC) ഉം പ്രാദേശിക ഇന്ത്യൻ സമയവും (IST) തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ് ഈ തെറ്റിദ്ധാരണയ്ക്ക് പ്രധാന കാരണമെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇത്തരം വ്യാജ പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ സമയമേഖലയിലെ വ്യത്യാസം, വിക്കിപീഡിയയുടെ സ്വതന്ത്ര എഡിറ്റിങ് സംവിധാനം, കൂടാതെ 'ഇൻസ്‌പെക്ട് എലമെന്റ്' പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ ടൂളുകളുടെ ദുരുപയോഗം എന്നിവയാണെന്ന് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. വിക്കിപീഡിയയുടെ സെർവറുകൾ ആഗോളതലത്തിൽ UTC സമയത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രാദേശിക സമയം (IST) UTC-യേക്കാൾ 5 മണിക്കൂർ 30 മിനിറ്റ് മുന്നിലാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഒരു സംഭവം നടന്ന ശേഷം വിക്കിപീഡിയയിൽ വിവരങ്ങൾ പുതുക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ എഡിറ്റ് ഹിസ്റ്ററിയിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് ആഗോള സമയമായിരിക്കും.

ഇത് കണ്ട്, യഥാർത്ഥ സംഭവം നടക്കുന്നതിന് മുൻപേ വിവരങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവെന്ന് ആളുകൾ തെറ്റിദ്ധരിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, വിക്കിപീഡിയ ഒരു സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനകോശമാണ്. ലോകത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗത്തുള്ളവർക്കും ഒരു വാർത്ത പുറത്തുവന്നാലുടൻ അതിന്റെ പേജുകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താൻ സാധിക്കും. വലിയ വാർത്തകൾ പുറത്തുവരുമ്പോൾ, വിവരങ്ങൾ പുറത്തുവന്ന് മിനിറ്റുകൾക്കകം വിക്കിപീഡിയ പേജുകൾ അപ്‌ഡേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്നത് സാധാരണമാണ്.

ഇത് മുൻകൂട്ടി പ്രവചിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് തത്സമയ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള പ്രതികരണമാണ്. കംപ്യൂട്ടർ ബ്രൗസറുകളിലെ 'ഇൻസ്‌പെക്ട് എലമെന്റ്' (Inspect Element) പോലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഏതൊരു വെബ്സൈറ്റിലെയും അക്കങ്ങളും അക്ഷരങ്ങളും താൽക്കാലികമായി മാറ്റിമറിക്കാനും വ്യാജ സ്ക്രീൻഷോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കാനും സാധിക്കും. ഇത്തരം വ്യാജ പ്രചാരണങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യയും ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

മഹാരാഷ്ട്രഉപമുഖ്യമന്ത്രിഅജിത് പവാർബാരാമതി അപകടം

സ്വന്തം ലേഖകൻ