വൈറ്റ് ഹൗസ് എഴുതി കൊടുത്തത് അതേപടി വായിച്ച ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫ് ശരിക്കും പെട്ടു! അമേരിക്കയുടെ കളിപ്പാവയായി പാകിസ്ഥാന്; ഇറാന് വെടിനിര്ത്തലിന് പിന്നില് ചൈനയുടെ മാസ്റ്റര് ഗെയിം! എണ്ണക്കച്ചവടം പൂട്ടുമെന്ന് കണ്ടപ്പോള് ബീജിംഗ് കളി തുടങ്ങി; പത്ത് മണിക്കൂറിനുള്ളില് ലോകത്തെ മാറ്റിമറിച്ച അണിയറ നീക്കങ്ങള് പുറത്ത്
ഇറാന് വെടിനിര്ത്തലിന് പിന്നില് ചൈനയുടെ മാസ്റ്റര് ഗെയിം!
ടെഹ്റാന്/ വാഷിങ്ടണ്: യുദ്ധം വഷളാകുമെന്ന കടുത്ത ഭീതിയില് ലോകം നില്ക്കെ, രണ്ടാഴ്ചത്തെ വെടിനിര്ത്തലിന് കളമൊരുങ്ങിയത് എങ്ങനെ? വെടിനിര്ത്തലിന് പിന്നില് പാക്കിസ്ഥാന്റെ പങ്കിനെക്കുറിച്ച് അമേരിക്ക സൂചിപ്പിച്ചെങ്കിലും, അവസാന നിമിഷം ചൈന നടത്തിയ ഇടപെടലുകളാണ് കരാര് യാഥാര്ത്ഥ്യമാക്കാന് സഹായിച്ചത് എന്നാണ് അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങള് റിപ്പോര്ട്ട് ചെയ്യുന്നത്.
ചൊവ്വാഴ്ച, ഇറാന് നേരെ കടുത്ത മുന്നറിയിപ്പുമായി അമേരിക്കന് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാള്ഡ് ട്രംപ് രംഗത്തെത്തിയിരുന്നു. വെടിനിര്ത്തല് കരാറില് ഒപ്പിട്ടില്ലെങ്കില് 'ഇന്ന് രാത്രിയോടെ ഒരു സമ്പൂര്ണ്ണ നാഗരികത തന്നെ ഇല്ലാതാകും' എന്ന കടുത്ത ഭീഷണിയാണ് അദ്ദേഹം മുഴക്കിയത്. എന്നാല് ഇതിന് വഴങ്ങാന് തയ്യാറാകാതിരുന്ന ഇറാന്, അമേരിക്കയുമായുള്ള എല്ലാ നയതന്ത്ര ചാനലുകളും റദ്ദാക്കിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. യുദ്ധം ഏതു നിമിഷവും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാവുന്ന തരത്തില് കാര്യങ്ങള് വഷളായി. എന്നാല്, പത്ത് മണിക്കൂറുകള്ക്ക് ശേഷം ലോകത്തെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വെടിനിര്ത്തല് കരാര് രൂപപ്പെട്ടു. ലോകത്തെ പ്രധാന ഊര്ജ്ജ ഇടനാഴിയായ ഹോര്മുസ് കടലിടുക്ക് വീണ്ടും തുറക്കാന് ഇറാന് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു.
വെറും പത്ത് മണിക്കൂറിനുള്ളില് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?
ഒരു മാസം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തിലുടനീളം ഇറാന്റെ പ്രധാന സഖ്യകക്ഷികളിലൊന്നായ ചൈന മൗനം പാലിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാല്, അമേരിക്കയ്ക്കും ഇറാനും ഇടയില് മധ്യസ്ഥത വഹിച്ചിരുന്ന പാക്കിസ്ഥാന് ബീജിംഗിന്റെ പിന്തുണ തേടിയതോടെയാണ് ഈ മാസം ആദ്യം ചൈന ചിത്രത്തിലേക്ക് വരുന്നത്. ഇത് സമാധാന ചര്ച്ചകളില് ഇടപെടാന് ചൈനയ്ക്ക് ഒരു വഴി തുറന്നുകൊടുത്തു. വെടിനിര്ത്തല് കരാറിന് പിന്നിലെ പ്രധാന ചാലകശക്തി ചൈനയായിരുന്നു എന്നാണ് ഇപ്പോള് പുറത്തുവരുന്ന വിവരങ്ങള് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
അമേരിക്ക-ഇറാന് വെടിനിര്ത്തലില് ചൈനയുടെ പങ്ക് അംഗീകരിക്കാന് പ്രസിഡന്റ് ട്രംപ് ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും ഒടുവില് അത് സമ്മതിച്ചു. ഇറാനെ ചര്ച്ചകള്ക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതില് ചൈനയ്ക്ക് പങ്കുണ്ടോ എന്ന എഎഫ്പിയുടെ ചോദ്യത്തിന്, 'ഉണ്ട് എന്നാണ് ഞാന് കേള്ക്കുന്നത്' എന്നായിരുന്നു ട്രംപിന്റെ മറുപടി.
ഇറാനില് രണ്ടായിരത്തിലധികം പേരുടെ ജീവന് കവര്ന്ന ഈ സംഘര്ഷം അവസാനിപ്പിക്കാന് പാക്കിസ്ഥാന്, തുര്ക്കി, ഈജിപ്ത് തുടങ്ങിയ ഇടനിലക്കാര് വഴിയാണ് ചൈന ആദ്യം നീക്കങ്ങള് നടത്തിയത്. എന്നാല് ട്രംപിന്റെ സമയപരിധി അവസാനിക്കാറായതും ഒരു സമ്പൂര്ണ്ണ യുദ്ധത്തിന്റെ സാധ്യത തെളിഞ്ഞുവന്നതും ചൈനയെ നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടലിന് പ്രേരിപ്പിച്ചു. ചൈന നേരിട്ട് ഇറാനുമായി ചര്ച്ചകള് നടത്തിയതായി രണ്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥര് എപി (AP) വാര്ത്താ ഏജന്സിയോട് വെളിപ്പെടുത്തി. പാകിസ്ഥാനെക്കാള് കൂടുതല് സ്വാധീനം ഇറാനില് ചൈനയ്ക്കുണ്ടെന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
യുഎന് പ്രമേയത്തെ വീറ്റോ ചെയ്ത് ആദ്യ ചുവട് വയ്പ്
ലോകത്തെ എണ്ണ വിതരണത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് കടന്നുപോകുന്ന ഹോര്മുസ് കടലിടുക്ക് തുറക്കാന് സൈനിക നീക്കം അനുവദിക്കുന്ന യുഎന് പ്രമേയത്തെ വെടിനിര്ത്തല് പ്രഖ്യാപനത്തിന് മണിക്കൂറുകള്ക്ക് മുമ്പ് ചൈനയും റഷ്യയും തടഞ്ഞിരുന്നു. ഇറാന്റെ ഉപരോധം ആഗോള എണ്ണവില കുതിച്ചുയരാന് കാരണമായിരുന്നുവെങ്കിലും, യുഎന് പ്രമേയം ഇറാന് എതിരാണെന്ന നിലപാടാണ് ചൈന സ്വീകരിച്ചത്.
സമാധാന നീക്കങ്ങളിലെ പങ്കിനെക്കുറിച്ച് ചൈന ഇതുവരെ ഔദ്യോഗികമായി പ്രതികരിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും ചൈനീസ് വിദേശകാര്യമന്ത്രി വാങ് ഈ, ഇറാന്, ഇസ്രായേല്, റഷ്യ, ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങള് എന്നിവരുമായി 26 തവണ ഫോണില് സംസാരിച്ചതായി സര്ക്കാര് വക്താവ് അറിയിച്ചു. ചൈനയുടെ പ്രത്യേക നയതന്ത്ര പ്രതിനിധി വിവിധ രാജ്യങ്ങള് സന്ദര്ശിച്ച് ചര്ച്ചകള് നടത്തുകയും ചെയ്തു. മധ്യപൂര്വേഷ്യയില് ട്രംപ് ഉണ്ടാക്കി വെച്ചിരിക്കുന്ന കുഴപ്പങ്ങളില് നേരിട്ട് ചെന്നുചാടാതിരിക്കുക എന്ന ചൈനയുടെ തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ നീക്കങ്ങള്.
ട്രംപിന്റെ ചൈന സന്ദര്ശനത്തിന് മുന്നോടിയായി നീക്കം
ചൈനയുടെ ഈ മൗനം ലോകശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഇക്കണോമിസ്റ്റ് മാഗസിന് അവരുടെ കവര് പേജില് നല്കിയ തലക്കെട്ട് ശ്രദ്ധേയമാണ് - 'ശത്രു ഒരു തെറ്റ് ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് അവനെ ഒരിക്കലും തടസ്സപ്പെടുത്തരുത്'. ഈ സംഭവവികാസങ്ങളുടെ സമയം വളരെ നിര്ണ്ണായകമാണ്. അടുത്ത മാസം ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിന്പിങ്ങുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്താന് ട്രംപ് ബീജിംഗ് സന്ദര്ശിക്കാനിരിക്കുകയാണ്.
ചൈനയുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ച് ട്രംപ് സൂചിപ്പിച്ചെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പ്രസ്താവനയില് ചൈനയെക്കുറിച്ച് യാതൊരു പരാമര്ശവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വെടിനിര്ത്തല് പ്രഖ്യാപനത്തില് പാക്കിസ്ഥാന് പ്രധാനമന്ത്രി ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫിനും തനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട ഫീല്ഡ് മാര്ഷല് എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച ആസിം മുനീറിനും പാകിസ്ഥാന് നടത്തിയ മധ്യസ്ഥതയ്ക്കുമാണ് ട്രംപ് ക്രെഡിറ്റ് നല്കിയത്.
ചൈനയെ ഒഴിവാക്കിയത് കൃത്യമായ തന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നാണ് വിദഗ്ധര് വിലയിരുത്തുന്നത്. 'അമേരിക്ക മുന്നില് നിന്ന് നയിക്കുകയും ഇപ്പോള് ഒത്തുതീര്പ്പിലെത്തുകയും ചെയ്ത ഒരു യുദ്ധത്തില്, ചൈനയുടെ സമ്മര്ദ്ദത്തിന് വഴങ്ങിയെന്ന് സമ്മതിക്കുന്നത് ബീജിംഗിനെ തങ്ങള്ക്ക് തുല്യരായ മധ്യസ്ഥരായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതിന് തുല്യമാകും,' എന്ന് ഭൗമരാഷ്ട്രീയ വിദഗ്ധനും എഴുത്തുകാരനുമായ ഷാനക അന്സെലം പെരേര ട്വീറ്റ് ചെയ്തു.
'പാകിസ്ഥാന് ക്രെഡിറ്റ് നല്കുന്നതിലൂടെ, തങ്ങള് വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു ഇടനിലക്കാരന് വഴി അമേരിക്ക തന്നെയാണ് ഈ ഫലം ഉണ്ടാക്കിയതെന്ന ചിത്രം നിലനിര്ത്താന് ട്രംപിന് സാധിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ചൈനയുടെ ഇടപെടല് അംഗീകരിക്കുന്നത് അമേരിക്കയുടെ ദുര്ബലതയായി വ്യാഖ്യാനിച്ചേക്കാവുന്ന ആഭ്യന്തര ജനതയുടെ മുന്നില് നിന്ന് ചൈനയുടെ പങ്ക് മറച്ചുവെക്കാനും ഇതിലൂടെ ട്രംപ് ശ്രമിക്കുന്നു,' എന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേര്ത്തു.
പാക്കിസ്ഥാന് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ പോസ്റ്റ്; ഉയരുന്നത് നിരവധി ചോദ്യങ്ങള്
അമേരിക്കയ്ക്കും ഇറാനും ഇടയിലുള്ള മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് പിന്നിലെ യഥാര്ത്ഥ ശക്തി ചൈനയാണെന്ന വാദത്തിന് പാകിസ്ഥാന്റെ ചില നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങള് കൂടുതല് കരുത്തുപകരുന്നു. ട്രംപ് വെടിനിര്ത്തല് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് പാക്കിസ്ഥാന് പ്രധാനമന്ത്രി ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫ് എക്സില് പങ്കുവെച്ച ഒരു കുറിപ്പാണ് ഇപ്പോള് വിവാദമായിരിക്കുന്നത്. സൈനിക നീക്കത്തിനുള്ള സമയപരിധി രണ്ടാഴ്ചത്തേക്ക് കൂടി നീട്ടണമെന്ന് ട്രംപിനോട് അഭ്യര്ത്ഥിക്കുകയും, ഹോര്മുസ് കടലിടുക്ക് തുറക്കാന് 'ഇറാനിയന് സഹോദരങ്ങളോട്' ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു പോസ്റ്റ്.
എന്നാല്, ഈ പോസ്റ്റിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പില് 'Draft - Pakistan's PM message on X' എന്ന വരി കൂടി ഉള്പ്പെട്ടിരുന്നത് ആഗോളതലത്തില് വലിയ ചര്ച്ചകള്ക്ക് വഴിവെച്ചു. ഈ സന്ദേശം പാക്കിസ്ഥാന് പ്രധാനമന്ത്രി സ്വന്തമായി എഴുതിയതല്ലെന്നും ഏതെങ്കിലും 'പുറം രാജ്യം' തയാറാക്കി നല്കിയതാണെന്നും വിദഗ്ധര് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. വൈറ്റ് ഹൗസ് അയച്ചുനല്കിയ സന്ദേശം ഷെരീഫ് അതേപടി പകര്ത്തി ഒട്ടിച്ചതാണെന്ന ആരോപണം ശക്തമാണ്. ഈ സന്ദേശം അമേരിക്ക എഴുതിയതാകാനാണ് സാധ്യതയെന്ന് അമേരിക്കന് മാധ്യമപ്രവര്ത്തകന് റയാന് ഗ്രിം നിരീക്ഷിച്ചു.
പാക്കിസ്ഥാന് ഒരു സ്വതന്ത്ര മധ്യസ്ഥനായല്ല, മറിച്ച് അമേരിക്കയുടെ വെറുമൊരു കളിപ്പാവയായാണ് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നതെന്ന് ഗവേഷകനായ ആദം കൊക്രാന് കുറ്റപ്പെടുത്തി. പാക്കിസ്ഥാന്റെ ഈ പക്ഷപാതപരമായ നിലപാട് കാരണമാണ് ഇറാന് അവരുമായി നേരിട്ടുള്ള ചര്ച്ചകള്ക്ക് വിസമ്മതിച്ചത്. പാക് മണ്ണില് വെച്ച് ഒരു അമേരിക്കന് പ്രതിനിധിയുമായും ചര്ച്ചയ്ക്കില്ലെന്നും ഇറാന് വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
ചുരുക്കത്തില്, അമേരിക്കയ്ക്കും ഇറാനും ഇടയില് വെറുമൊരു സന്ദേശവാഹകനായി മാത്രമാണ് പാകിസ്ഥാന് പ്രവര്ത്തിച്ചിട്ടുള്ളത്. കാര്യങ്ങള് കൈവിട്ടുപോകുന്ന ഘട്ടത്തില് ഇറാനെ ചര്ച്ചാമേശയിലേക്ക് എത്തിക്കാനും വെടിനിര്ത്തലിന് സമ്മതിപ്പിക്കാനും ചൈനയുടെ ഇടപെടല് തന്നെ വേണ്ടിവന്നു എന്നതാണ് യാഥാര്ത്ഥ്യം.
ചൈനയുടെ ലാഭം എന്ത്?
സമാധാനപ്രേമി എന്ന പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് അപ്പുറം സ്വന്തം താല്പ്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യം കൂടി ചൈനയുടെ നീക്കങ്ങള്ക്ക് പിന്നിലുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രൂഡ് ഓയില് ഇറക്കുമതി രാജ്യമാണ് ചൈന എന്നത് ഇവിടെ ഓര്ക്കേണ്ടതുണ്ട്. യുദ്ധസമയത്ത് പോലും വലിയ തോതിലുള്ള എണ്ണശേഖരം ഉള്ളതിനാലും, 'ഷാഡോ ഫ്ലീറ്റുകള്' (ഇന്ഷുറന്സ് പോലുമില്ലാത്ത പഴയ കപ്പലുകള്) വഴി ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ബാരല് ഇറാനിയന് എണ്ണ ലഭിച്ചിരുന്നതിനാലും എണ്ണവിലയിലെ വര്ധനവ് ചൈനയെ കാര്യമായി ബാധിച്ചിരുന്നില്ല.
എന്നാല് സംഘര്ഷം വര്ധിക്കുന്നതായിരുന്നു ചൈന നേരിട്ട ഏറ്റവും വലിയ ഭീഷണി. ഒരു സമ്പൂര്ണ്ണ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടാല് ഇറാന്റെ എണ്ണ കയറ്റുമതി പൂര്ണ്ണമായും നിലയ്ക്കുമായിരുന്നു. കൂടാതെ, ഹോര്മുസ് കടലിടുക്കിന്റെ നിയന്ത്രണം അമേരിക്ക ഏറ്റെടുത്തിരുന്നെങ്കില് ഇത്തരം രഹസ്യ കപ്പലുകളെ അവര് തടയുമായിരുന്നു. വെനസ്വേലന് പ്രസിഡന്റ് നിക്കോളാസ് മഡുറോയെ പിടികൂടുകയും അവിടുത്തെ എണ്ണശേഖരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം അമേരിക്ക ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ചൈനയിലേക്കുള്ള വെനസ്വേലന് എണ്ണയുടെ വരവ് ഇതിനോടകം തന്നെ കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
മധ്യപൂര്വേഷ്യയിലെ സംഘര്ഷം അതിരുകടന്നാല് അത് ചൈനയുടെ ഊര്ജ്ജ സുരക്ഷയെയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കും. കൂടാതെ, യുദ്ധം മൂലം ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ തകരാറിലായാല് ചൈനീസ് നിര്മ്മിത ഉല്പ്പന്നങ്ങള് ലോകമെമ്പാടും വിറ്റഴിക്കാനുള്ള അവരുടെ ശേഷിയെയും അത് തകര്ക്കും. ചുരുക്കത്തില്, പാക്കിസ്ഥാന് ആശയവിനിമയ ചാനലുകള് സജീവമായി നിലനിര്ത്തിയപ്പോള്, സ്വന്തം സാമ്പത്തിക-ഊര്ജ്ജ താല്പ്പര്യങ്ങള് മുന്നിര്ത്തി ചൈന നല്കിയ നിര്ണ്ണായകമായ ആ 'തള്ളലാണ്' ഇറാനെ വെടിനിര്ത്തലിന് സമ്മതിപ്പിക്കാന് സഹായിച്ചത്.